Łukasz Machalski, Dyrektor Departamentu Prawnego w Urzędzie Komisji Nadzoru Finansowego, wystąpił w panelu „Ocena zdolności kredytowej i SKD”, podczas XV Kongresu Sektora Pożyczkowego, organizowanego przez Związek Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce.

Ocenił, że już obecna konstrukcja SKD generuje istotne ryzyko prawne i niepewność regulacyjną, które mogą przyjmować charakter systemowy, m.in. z powodu instrumentalnego wykorzystywania tej instytucji przez podmioty skupujące roszczenia, a nie działające w interesie konsumentów. W tym kontekście szczególnie krytycznie ocenił propozycję powiązania oceny zdolności kredytowej z sankcją kredytu darmowego, uznając ją za rozwiązanie nieproporcjonalne i potencjalnie prowadzące do nadużyć.

Łukasz Machalski podkreślił także, że projektowane przepisy - zwłaszcza nowy art. 66 - znacząco rozszerzają zakres sankcji, wprowadzając różne jej warianty, w tym koncepcję „kredytu darowanego”, która nie wynika wprost z dyrektywy CCD2 i budzi poważne wątpliwości prawne oraz praktyczne. Tak daleko idące rozwiązania mogą prowadzić do zwiększenia liczby sporów sądowych, wzrostu ryzyka po stronie kredytodawców oraz pogorszenia dostępności i kosztów kredytu dla konsumentów. W efekcie regulacja, która ma chronić konsumenta, może paradoksalnie działać na jego niekorzyść, ograniczając ofertę rynkową i wypychając część klientów do szarej strefy. Prowadzi to do wniosku, że projekt w obecnym kształcie narusza zasadę proporcjonalności i wymaga istotnej korekty.

W panelu wzięła udział także Dorota Barańska, Radca Prawny, Ekspert w Departamencie Instytucji Pożyczkowych UKNF. Przedstawiła krytyczną analizę projektu nowej ustawy o kredycie konsumenckim w kontekście jego nadmiarowości względem dyrektywy CCD2 oraz braku równowagi pomiędzy ochroną konsumenta a obciążeniami nakładanymi na kredytodawców. Podkreśliła, że projekt zawiera liczne elementy nadregulacji, które wykraczają poza wymogi unijne. Szczególną krytykę budzi użycie nieprecyzyjnych klauzul, co przy jednoczesnym obwarowaniu sankcją kredytu darmowego stwarza ryzyko interpretacyjne i prawne dla instytucji finansowych. 

Dorota Barańska oceniła, że ważnym problemem jest również odejście od fakultatywności w zakresie korzystania ze źródeł danych przy ocenie zdolności kredytowej. Nowy projekt wprowadza obowiązek korzystania zarówno ze źródeł wewnętrznych, jak i zewnętrznych, a nawet z co najmniej dwóch baz danych, co nie wynika z dyrektywy i stanowi przykład nadmiernego obciążenia regulacyjnego. W jej opinii takie rozwiązania mogą prowadzić do zaburzenia konkurencyjności polskiego rynku względem innych państw członkowskich, które implementują przepisy w sposób bardziej proporcjonalny. 

Zwróciła także uwagę na brak uwzględnienia zróżnicowania produktów kredytowych w kontekście potrzeby zastosowania uproszczonej oceny zdolności kredytowej dla niskokwotowych produktów, takich jak BNPL, co byłoby zgodne z zasadą proporcjonalności i minimalizacji danych, a jednocześnie sprzyjałoby rozwojowi rynku. Jej zdaniem projekt ustawy wymaga dalszego dopracowania, aby uniknąć nadmiernej regulacji, zapewnić jasność przepisów oraz zachować równowagę między bezpieczeństwem systemu finansowego a efektywnością i konkurencyjnością rynku kredytowego.

Odnosząc się do kwestii uprawnienia KNF do wydawania rekomendacji w zakresie badania zdolności kredytowej oceniła, że KNF nie może tworzyć rekomendacji na podstawie przepisu, który nie jest sam w sobie precyzyjny, jednoznaczny. Rekomendacje KNF nie mają charakteru wiążącego, są typem soft law. KNF może wydać rekomendacje naprowadzające na dobre praktyki w zakresie badania oceny zdolności kredytowej, jednak nie mogą one wychodzić poza zakres, który wynika z ustawy. Dodatkowo KNF nie może tworzyć rekomendacji w zakresie uproszczonej oceny zdolności kredytowej – co zostało zawarte w uzasadnieniu do projektu ustawy, gdyż w samym projekcie nie znalazł się taki przepis materialno-prawny.

Bożenna Zielińska-Kurpiel, Kierownik Zespołu ds. Nadzoru nad Instytucjami Pożyczkowymi w UKNF wzięła udział w panelu „Źródła wiedzy o kliencie a rola zaufanych dostawców oraz obowiązki raportowe instytucji pożyczkowych względem nadzoru”.

Z jej wypowiedzi wybrzmiała teza, że rynek instytucji pożyczkowych bardzo mocno się profesjonalizuje, ale nie należy tego sprowadzać wyłącznie do kwestii danych i scoringów. Kluczowe jest szersze spojrzenie na działalność całej branży: od sposobu gromadzenia i analizy informacji o kliencie, przez model biznesowy, aż po zgodność z regulacjami i jakość obsługi. Podkreśliła, że w ocenie klienta potrzebne są zarówno dane wewnętrzne, jak i zewnętrzne, a ich wykorzystanie musi być proporcjonalne do rodzaju produktu oraz profilu ryzyka. Jednocześnie zaznaczyła, że rynek jest bardzo zróżnicowany: obok nowoczesnych fintechów działają też podmioty offline, które opierają się na bezpośrednim kontakcie z klientem i tradycyjnych metodach badania zdolności kredytowej. Nie ma jednego uniwersalnego modelu działania, a regulacje powinny uwzględniać tę różnorodność.

Drugim ważnym wątkiem wypowiedzi było raportowanie nadzorcze. W tym obszarze branża wykonała ogromny postęp - jakość danych jest dobra, jednocześnie część instytucji wciąż odkłada obowiązki na ostatnią chwilę, co pokazuje, że proces wymaga dalszego porządkowania organizacyjnego. Nadzór chce, aby wytyczne dotyczące sprawozdawczości lepiej odpowiadały realiom rynku, ale bez nakładania zbędnych ciężarów. Najważniejsze są dialog, elastyczność i różnicowanie oczekiwań wobec dużych oraz małych podmiotów, bo tylko wtedy nadzór może być skuteczny i jednocześnie proporcjonalny.