Edukacja finansowa nie powinna polegać na straszeniu, lecz na budowaniu umiejętności świadomego korzystania z produktów finansowych. Kluczowe jest rozumienie podejmowanych decyzji, krytyczna ocena informacji i umiejętność rozpoznawania sygnałów ostrzegawczych – podkreślił Jacek Jastrzębski, Przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego, podczas VIII Our Future Forum.

W panelu „Pierwsze pieniądze. Finanse osobiste, gdy wszystko drożeje” moderowanym przez Grzegorza Nawackiego – redaktora naczelnego XYZ, wzięli udział także: Karolina Rzońca-Bajorek – Wiceprezes Zarządu Asseco Poland SA, Katarzyna Matuszczyk – Członkini Zarządu Polskiego Standardu Płatności SA (BLIK), Agnieszka Łukawska – Ekspertka Instytutu Emerytalnego, Krzysztof Dresler – Wiceprezes Zarządu PKO Banku Polskiego SA oraz Paweł Jaroszek – Członek Zarządu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. 

Przewodniczący KNF zwrócił uwagę, że jednym z podstawowych wyzwań współczesnego rynku finansowego jest budowanie kultury rozumienia produktów i usług, z których korzystamy. W świecie coraz łatwiejszego dostępu do informacji sama możliwość ich pozyskania nie wystarcza. Istotna jest umiejętność ich właściwej interpretacji i wykorzystania w podejmowaniu decyzji. Dotyczy to szczególnie finansów osobistych – im lepiej klienci rozumieją produkty, z których korzystają, tym mniejsze ryzyko problemów i nieprzewidzianych konsekwencji.

Jako przykład wskazał rozwiązania typu Buy Now, Pay Later (BNPL), czyli „kup teraz, zapłać później”. Zwrócił uwagę, że część użytkowników postrzega je przede wszystkim jako wygodne narzędzie wspierające zakupy przez internet, a nie produkt o charakterze kredytowym. Tymczasem brak konieczności natychmiastowej zapłaty nie oznacza, że zobowiązanie przestaje istnieć. Jeśli klient nie ureguluje należności w wyznaczonym terminie, rozwiązanie to może przekształcić się w kredyt konsumencki, wiążący się z kosztami, a w razie trudności z obsługą tego zadłużenia – także z potencjalnymi negatywnymi konsekwencjami dla historii kredytowej. 

Drugim ważnym obszarem wymagającym odpowiedzialności, jest inwestowanie. Wobec ogromnej skali oszukańczych treści i rosnącej aktywności oszustów nie można zakładać, że państwo i jego instytucje będą w stanie zapobiec wszystkim próbom wyłudzeń. Działania podejmowane przez organy ścigania oraz KNF są w tym obszarze istotne, jednak równie ważne jest budowanie indywidualnej, wewnętrznej odporności uczestników rynku finansowego. Oznacza to przede wszystkim umiejętność rozpoznawania tzw. czerwonych flag. Do najbardziej oczywistych sygnałów ostrzegawczych należą obietnice ponadprzeciętnych zysków połączone z zapewnieniem, że inwestycja nie wiąże się z ryzykiem, a także oferty przedstawiane jako wyjątkowa, dostępna tylko dla wybranych droga do szybkiego wzbogacenia się.

Przewodniczący KNF zwrócił również uwagę na potrzebę krytycznego podejścia do treści publikowanych przez finfluencerów. Warto pamiętać, że prezentowane w mediach społecznościowych - często wybiórczo - obrazy luksusowego życia i odnoszonych sukcesów nie muszą odzwierciedlać rzeczywistości, a osoby promujące określone produkty lub strategie inwestycyjne mogą mieć w tym własny interes finansowy. UKNF angażuje się w działania edukacyjne dotyczące finfluencerów, wskazując na potrzebę świadomego i odpowiedzialnego korzystania z tego rodzaju źródeł informacji.

Ważnym przesłaniem wystąpienia była także potrzeba odejścia od budowania przekazu dotyczącego inwestowania w oparciu o straszenie ryzykiem. Jak zauważył Jacek Jastrzębski, nadmierne eksponowanie jedynie negatywnych aspektów inwestowania przez regulatorów i nadzorców może przyczyniać się do ograniczenia zainteresowania inwestowaniem na rynku kapitałowym. Nie chodzi oczywiście o to, by zachęcać do podejmowania nieprzemyślanych decyzji czy bagatelizować ryzyko, ale by pokazywać, że świadome i odpowiedzialne inwestowanie jest możliwe, jeśli opiera się na wiedzy i rozumieniu zasad funkcjonowania rynku.

Przewodniczący podkreślił również znaczenie bezpośredniego dialogu przedstawicieli rynku finansowego z młodymi ludźmi. Młodzi ludzie nie powinni być skazani na wybór między postrzeganym jako skostniały i konserwatywny tradycyjnym rynkiem finansowym a atrakcyjnymi, lecz często nieodpowiedzialnymi i niemającymi pokrycia obietnicami płynącymi z mediów społecznościowych. Dlatego zadaniem profesjonalistów rynku finansowego jest rozmawiać z młodym pokoleniem o finansach w sposób przystępny, interesujący i odpowiedzialny.

Podsumowując swoje wystąpienie Jacek Jastrzębski zaznaczył, że sukces w finansach osobistych wymaga podobnych fundamentów jak w innych obszarach życia. Nie ma tu drogi na skróty – znaczenie mają cierpliwość, konsekwencja, wiedza i umiejętność wyciągania wniosków z doświadczeń. 

Podkreślił też, że strach jest złym doradcą przy podejmowaniu decyzji, w szczególności finansowych. Decyzje te powinny natomiast opierać się przede wszystkim o próbę rozumienia nabywanych produktów lub usług, o rozwagę i świadome korzystanie z oferowanych przez rynek możliwości.